BYWGRAFFIAD

 

 

BYWGRAFFIAD

 

 

Cychwyn
Kate Roberts oedd plentyn cyntaf Owen a Catrin Roberts – oedd ill dau yn priodi am yr eildro. Ganwyd hi ar Chwefror 13 1891, ac yn ddiweddarach cafodd dri brawd – Richard, Evan a David.

Aeth i Ysgol y Cyngor, Rhostryfan o 1895 hyd 1904, ac yna ymlaen i Ysgol Sir Caernarfon (1904-1910) ar ôl ennill ysgoloriaeth. Rhwng 1910 a 1913, bu’n fyfyriwr yng Ngholeg y Brifysgol, Bangor. Yno roedd dan diwtoriaeth John Morris Jones ac Ifor Williams, a graddiodd ag Anrhydedd yn y Gymraeg a derbyn Tystysgrif Athrawes.

Gyrfa
Dechreuodd ei gyrfa fel athrawes yn Ysgol Elfennol Dolbadarn (1913-14) ac Ysgol Sir Ystalyfera (1915-17). Dysgodd T Rowland Hughes yn Nolbadarn a Gwenallt yn Ystalyfera – a disgrifiodd Gwenallt fel ‘y disgybl disgleiriaf a gafodd erioed’. Yn 1917, symudodd i Ysgol Sir y Genethod, Aberdâr, ac aros yno tan 1928.

Roedd 1925 ac 1926 yn arwyddocaol i Kate Roberts am sawl rheswm. Cyhoeddwyd ‘O Gors y Bryniau’, ei chyfrol gyntaf o straeon byrion, yn 1925. Ymunodd â Phlaid Cymru adeg ei sefydlu ym Mhwllheli.

Yn 1926, cyhoeddwyd ei hail gyfrol, ‘Deian a Loli’. Ac yn stesion y Groeslon, cyfarfu â’i darpar ?r – Morris T Williams. Roedd y ddau ar gychwyn am Ysgol Haf gyntaf y Blaid ym Machynlleth.

Priodi
Priododd Kate Roberts a Morris T Williams yn 1928. Ymgartrefodd y ddau yng Nghaerdydd am gyfnod, cyn symud i Ddinbych yn 1935 a phrynu Gwasg Gee, oedd yn cyhoeddi’r Faner.

Bu Morris farw yn 1946, ond am ddeng mlynedd wedyn rhedodd Kate y busnes ar ei phen ei hun. Roedd y cwmni’n cyhoeddi’r Faner, ac roedd Kate yn cyfrannu’n gyson ato. Ysgrifennai am wleidyddiaeth, llenyddiaeth a hyd yn oed gwaith t?! Ymddeolodd o’i gwaith yn 1956, roedd yn dal yn weithgar ac yn ysgrifennu’n rheolaidd.

Bu farw ar Ebrill 14 1985, yn 94 oed.

 

Dr.KATE ROBERTS
(Nos ei hangladd)

Mae rhan o Gymru heno
A chraig o wraig yn y gro, –
Rhan oedd ry fawr i huno.
Chwerw alaeth bro’r chwareli – a naddodd
Yn llenyddiaeth inni,
Heniaith hon a’i rhyddiaith hi
Heddiw sy’n gofeb iddi.

MATHONWY HUGHES.

 

 


Yn yr adran yma:

Rhwydweithiau Cymdeithasol:

Facebook
Twitter