HANES YR ARDAL

 

 

HANES YR ARDAL

 

 

Ar hyd llethrau Moel Tryfan a'r Cilgwyn mae nifer o olion cynhanesyddol, sy'n dyst i bresenoldeb pobl yn yr ardal dros o leiaf dwy fil o flynyddoedd Cyn datblygiad y chwareli, yr unig adeiladau fyddai'r hafotai ar y tir ble mae'r Groeslon, Carmel a Rhostryfan heddiw - prin iawn oedd poblogaeth yr ardal, gan fod yn bennaf yn dir pori i wartheg a defaid.

Rhwng 1750 ac 1800, dechreuodd chwarelwyr unigol weithio gyda mentrau cydweithredol gan arwain at dwf y diwydiant. Yn raddol, dechreuodd pobl symud i'r ardal - i ddechrau o'r pentrefi agos ac yn ddiweddarach o L?n a Môn - a chodi tyddynnod ar y tir comin.

Datblygodd ffordd o fyw unigryw'r tyddynnwr-chwarelwr, gan berthyn i fydoedd amaeth a diwydiannol ar yr un pryd.

Buan y rhedodd y tyddynwyr allan o le i godi tai, a'r cam naturiol nesaf yn wyneb twf y diwydiant llechi oedd codi'r pentrefi. Daethant i fod mewn dim o dro yn ystod ail hanner y 19eg ganrif.

Ar frig y diwydiant llechi, roedd tua dau ddwsin o chwareli ar draws yr ardal, gan gyflogi hyd at 3,000 o ddynion a bechgyn lleol.

Roedd y pentrefi diwydiannol niferus hyn yn llawn prysurdeb nodweddiadol o gymdeithas newydd a chyffro diwydiant sy'n ffynnu. Tyfodd cymdeithas glos gyda chymaint o ddynion yn gweithio gyda'i gilydd. Bu ffactorau eraill hefyd - y tyddynwyr yn dibynnu ar gymwynasau ar adegau prysur o’r flwyddyn, dylanwad cryf Anghydffurfiaeth, a natur Gymreig y diwydiant llechi.

Yn ystod hanner gyntaf yr 20fed ganrif, bu gwaith yn y chwareli'n ansefydlog oherwydd gostyngiad cyson mewn cynnyrch. Arweiniodd hyn at ddiweithdra a phobl yn gadael yr ardal yn ogystal â phroblemau economaidd.

 

Yn yr adran yma:

Rhwydweithiau Cymdeithasol:

Facebook
Twitter